arQive voor:

Wat is een behandelrelatie en hoe bepaalt die wie beelden mag inzien?

Marcel Kruithof
Zorgprofessional in klinische kleding bekijkt patiëntendossier achter beveiligde deur met badgelezer.
  • ISO 27001 & NEN 7510 gecertificeerd
  • Veilig media opnemen, opslaan en delen
  • Transcriptie & samenvatting met AI
  • In gebruik bij o.a. Basalt en Dichterbij

Een behandelrelatie bepaalt wie toegang heeft tot beeldmateriaal van een cliënt. Alleen zorgprofessionals die een actieve behandelrelatie hebben met de betreffende cliënt mogen diens privacygevoelige beelden inzien. Dit principe vloeit voort uit de Algemene verordening gegevensbescherming en de beroepsnormen die gelden binnen de Nederlandse zorg. De vragen hieronder werken dit principe verder uit voor de dagelijkse praktijk.

Wie bepaalt of iemand toegang krijgt tot beelden van een cliënt?

De behandelrelatie bepaalt wie toegang krijgt tot beelden van een cliënt. Een zorgprofessional mag beeldmateriaal inzien als hij of zij een actieve, gedocumenteerde rol heeft in de behandeling of begeleiding van die cliënt. Toegang wordt niet bepaald door functietitel of dienstverband alleen, maar door de concrete betrokkenheid bij de zorg voor die specifieke persoon.

In de praktijk betekent dit dat een behandelaar, begeleider of zorgcoördinator die direct betrokken is bij een cliënt beelden mag bekijken die voor die zorg relevant zijn. Een collega op dezelfde afdeling die geen behandelrelatie heeft, heeft in principe geen recht op inzage, ook al werkt hij of zij bij dezelfde organisatie. De verantwoordelijkheid voor het bewaken van deze grens ligt bij de zorgorganisatie, die via autorisatiebeheer moet regelen wie welke media kan openen.

Wat zegt de AVG over inzage in beeldmateriaal binnen de zorg?

De AVG verplicht zorgorganisaties om persoonsgegevens, waaronder foto, video en audio van cliënten, alleen toegankelijk te maken voor personen die daar een gerechtvaardigde grondslag voor hebben. Beeldmateriaal van een cliënt valt onder bijzondere persoonsgegevens als het informatie bevat over gezondheid. Voor de verwerking daarvan geldt een strenger regime dan voor gewone persoonsgegevens.

Concreet betekent dit dat toegang tot privacygevoelig beeldmateriaal in de zorg moet worden beperkt tot degenen die de beelden nodig hebben voor hun werk. Organisaties moeten kunnen aantonen wie toegang heeft gehad, wanneer en op welke grondslag. Dat vraagt om technische maatregelen zoals toegangslogging en autorisatiebeheer, maar ook om heldere interne afspraken over wie welke media mag inzien en bewerken.

Hoe verschilt inzagerecht per type zorgprofessional?

Het inzagerecht verschilt per zorgprofessional op basis van de aard en omvang van de behandelrelatie. Een hoofdbehandelaar heeft doorgaans toegang tot alle relevante media van een cliënt. Een specialist die eenmalig wordt geconsulteerd, heeft recht op inzage in de beelden die direct betrekking hebben op dat consult, maar niet op het volledige dossier.

Stagiaires, vrijwilligers en administratief medewerkers vallen in een andere categorie. Zij hebben geen behandelrelatie en mogen in principe geen beeldmateriaal inzien, tenzij dit expliciet is vastgelegd en onderbouwd. Binnen grotere zorginstellingen wordt dit onderscheid geregeld via rolgebaseerde autorisatie: elke medewerker krijgt toegang op basis van zijn of haar functie en de cliënten waarvoor hij of zij verantwoordelijk is. Dit voorkomt dat beeldmateriaal breder wordt gedeeld dan noodzakelijk is voor de zorg.

Wat gebeurt er met toegang tot beelden als een behandelrelatie eindigt?

Wanneer een behandelrelatie eindigt, vervalt in principe ook het recht op actieve toegang tot de beelden van die cliënt. De beelden zelf worden bewaard zolang de wettelijke bewaartermijnen dat vereisen, maar de betrokken zorgprofessional hoeft en mag daar niet meer standaard bij kunnen.

In de praktijk betekent dit dat autorisaties tijdig moeten worden ingetrokken of aangepast zodra een behandelrelatie wordt afgesloten. Dit is een punt dat in veel organisaties aandacht verdient: toegangsrechten worden soms niet automatisch bijgewerkt bij overplaatsing, uitdiensttreding of afsluiting van een behandeltraject. Een goed ingericht systeem koppelt toegangsrechten aan de actuele behandelrelaties in het elektronisch cliëntdossier, zodat wijzigingen direct doorwerken in wie welke media kan inzien.

Hoe leggen zorgorganisaties behandelrelaties vast in hun systemen?

Zorgorganisaties leggen behandelrelaties vast in het elektronisch cliëntdossier of elektronisch patiëntendossier. In deze systemen wordt bijgehouden welke zorgprofessionals betrokken zijn bij een cliënt, in welke rol en gedurende welke periode. Deze registratie vormt de basis voor autorisatiebeheer rondom toegang tot digitale media.

Een effectieve aanpak koppelt het mediaplatform direct aan het ECD of EPD, zodat toegangsrechten voor beeldmateriaal automatisch worden afgeleid uit de vastgelegde behandelrelaties. Zo hoeft een beheerder niet handmatig bij te houden wie toegang mag hebben: de relatie in het dossier bepaalt de toegang tot de bijbehorende media. Dit vermindert de kans op fouten en maakt het eenvoudiger om te voldoen aan de eisen rondom toegang tot beeldmateriaal in de zorg.

Wanneer mag beeldmateriaal worden gedeeld buiten de behandelrelatie?

Beeldmateriaal mag buiten de behandelrelatie worden gedeeld als daar een expliciete grondslag voor bestaat. De meest voorkomende grondslag is toestemming van de cliënt of diens wettelijk vertegenwoordiger. Daarnaast kan delen noodzakelijk zijn voor overdracht van zorg, intercollegiaal overleg of wettelijk verplichte rapportage.

Bij het delen van beelden buiten de eigen behandelrelatie gelden aanvullende aandachtspunten:

  • Toestemming moet aantoonbaar zijn vastgelegd, bij voorkeur in het dossier
  • Gedeelde beelden mogen niet meer informatie bevatten dan noodzakelijk voor het doel
  • Externe ontvangers moeten voldoende waarborgen bieden voor de beveiliging van de ontvangen media
  • Delen via onbeveiligde kanalen zoals gewone e-mail of consumentenapps is niet toegestaan voor privacygevoelig beeldmateriaal

Bij twijfel over de toelaatbaarheid van een specifieke deelsituatie is het raadzaam de functionaris voor gegevensbescherming of een juridisch adviseur te raadplegen. Wees terughoudend met het doen van definitieve uitspraken over wat in een concrete situatie wel of niet is toegestaan: de AVG vraagt om een afweging per geval.

Hoe arQive helpt bij het beheren van toegang tot beeldmateriaal

arQive biedt zorgorganisaties een mediamanagementomgeving die is ingericht op de werkwijze en eisen van de zorg. In plaats van beeldmateriaal los te beheren van het zorgproces, integreert arQive media direct in de bestaande workflow. Voor het vraagstuk rondom behandelrelaties en toegang biedt arQive Zorginstelling onder meer het volgende:

  • Integratie met ECD en EPD: behandelrelaties die in het cliëntdossier zijn vastgelegd, kunnen worden gebruikt als basis voor toegangsrechten tot bijbehorend beeldmateriaal
  • Rolgebaseerde autorisatie: medewerkers krijgen toegang op basis van hun functie en hun betrokkenheid bij specifieke cliënten, niet op basis van een algemeen account
  • Single Sign-On via Active Directory: inloggen verloopt via bestaande organisatieaccounts, waardoor beheer van gebruikersrechten centraal blijft
  • Veilig delen: beeldmateriaal kan worden gedeeld binnen en buiten de organisatie via beveiligde kanalen, zonder gebruik van onbeveiligde alternatieven
  • Logging en audittrail: wie welke media heeft ingezien of gedeeld, wordt bijgehouden, wat bijdraagt aan aantoonbare naleving van de AVG

Wil je weten hoe arQive aansluit op de systemen en werkwijze van jouw organisatie? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.

Gerelateerde artikelen