Ja, medische beelden vallen onder de AVG en gelden als bijzondere persoonsgegevens. Dat betekent dat zorgorganisaties aan strenge eisen moeten voldoen bij het opnemen, opslaan en delen van dit soort beeldmateriaal. In dit artikel worden de meest gestelde vragen over de AVG en medische beelden beantwoord.
Vallen medische beelden onder de AVG?
Medische beelden vallen onder de AVG en worden beschouwd als bijzondere persoonsgegevens. Foto’s, video’s en audio-opnamen die informatie bevatten over de gezondheid van een persoon zijn wettelijk extra beschermd. Zorgorganisaties mogen deze gegevens alleen verwerken als zij voldoen aan aanvullende voorwaarden die de AVG stelt aan bijzondere categorieën persoonsgegevens.
Bijzondere persoonsgegevens zijn gevoeliger dan gewone persoonsgegevens en vragen om een hogere mate van zorgvuldigheid. Beeldmateriaal uit de zorg, zoals opnamen van behandelingen, wondbeelden of video’s die worden gebruikt voor supervisie en opleiding, valt in deze categorie zodra het herleidbaar is naar een specifieke persoon. Dat geldt ook voor audiobestanden van gesprekken met patiënten of cliënten.
De AVG is van toepassing op alle verwerkingen van persoonsgegevens binnen de Europese Unie. Voor de Nederlandse zorg gelden bovendien aanvullende regels, zoals de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO) en de NEN 7510-norm voor informatiebeveiliging in de zorg.
Welke rechtsgrond is vereist voor het verwerken van medische beelden?
Voor het verwerken van medische beelden als bijzondere persoonsgegevens is een uitdrukkelijke rechtsgrond vereist. In de meeste zorgsituaties is dat ofwel de uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene, ofwel de noodzaak voor het verlenen van medische zorg. Zonder geldige rechtsgrond is de verwerking van medische beelden niet toegestaan.
De meest gebruikte rechtsgronden in de zorg zijn:
- Uitdrukkelijke toestemming: de patiënt of cliënt geeft vrijwillig, specifiek en geïnformeerd toestemming voor het opnemen en gebruiken van beeldmateriaal.
- Noodzaak voor zorgverlening: de verwerking is noodzakelijk voor de behandeling of begeleiding door een zorgprofessional die gebonden is aan een beroepsgeheim.
- Zwaarwegend algemeen belang: in specifieke gevallen, bijvoorbeeld bij wetenschappelijk onderzoek, kan dit van toepassing zijn, maar dit vraagt om aanvullende waarborgen.
Toestemming als rechtsgrond heeft een belangrijk nadeel: de betrokkene mag deze te allen tijde intrekken. Het is daarom verstandig om in de werkprocessen rekening te houden met de mogelijkheid dat toestemming wordt ingetrokken en beeldmateriaal dan verwijderd of niet meer gebruikt mag worden.
Hoe lang mogen medische beelden worden bewaard?
De bewaartermijn voor medische beelden hangt af van het doel waarvoor ze zijn vastgelegd. Beelden die onderdeel zijn van een medisch dossier vallen onder de WGBO-bewaartermijn van vijftien jaar na de laatste behandeling. Beelden die uitsluitend voor opleidingsdoeleinden zijn gemaakt, kennen een kortere of door de organisatie zelf te bepalen bewaartermijn, mits dit vooraf is vastgelegd.
De AVG schrijft voor dat persoonsgegevens niet langer mogen worden bewaard dan noodzakelijk is voor het doel waarvoor ze zijn verzameld. Deze principes heten dataminimalisatie en opslagbeperking. In de praktijk betekent dit dat zorgorganisaties een duidelijk beleid moeten hebben over bewaartermijnen per type beeldmateriaal.
Concrete aandachtspunten bij bewaartermijnen zijn:
- Leg per type beeldmateriaal de bewaartermijn schriftelijk vast in een verwerkingsregister.
- Zorg voor een werkproces waarmee bestanden na het verstrijken van de termijn aantoonbaar worden verwijderd.
- Maak onderscheid tussen beelden in het patiëntendossier en beelden voor andere doeleinden, zoals opleiding of kwaliteitsverbetering.
Wat zijn de beveiligingseisen voor opslag van medische beelden?
De AVG verplicht zorgorganisaties om passende technische en organisatorische maatregelen te treffen om medische beelden te beveiligen. Concreet betekent dit onder meer versleuteling van opgeslagen bestanden, strikte toegangscontrole en het bijhouden van een verwerkingsregister. Voor de Nederlandse zorg geldt de NEN 7510-norm als aanvullende richtlijn voor informatiebeveiliging.
Passende beveiliging is geen eenmalige maatregel maar een doorlopend proces. Zorgorganisaties dienen regelmatig te beoordelen of hun beveiligingsmaatregelen nog aansluiten op de risico’s die zij lopen. Bij het werken met bijzondere persoonsgegevens, zoals medische beelden, is een Data Protection Impact Assessment (DPIA) in veel gevallen verplicht.
Praktische beveiligingseisen voor opslag van medische beelden zijn:
- Versleuteling van bestanden, zowel tijdens opslag als tijdens overdracht.
- Toegangscontrole op basis van rollen: alleen medewerkers met een behandelrelatie mogen bij relevante beelden.
- Logging van wie wanneer toegang heeft gehad tot beeldmateriaal.
- Opslag binnen de Europese Economische Ruimte of met passende waarborgen bij opslag buiten de EER.
- Een procedure voor het melden van datalekken binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens.
Mag een zorgorganisatie medische beelden delen met derden?
Een zorgorganisatie mag medische beelden alleen delen met derden als daar een geldige rechtsgrond voor bestaat en de ontvanger voldoende waarborgen biedt voor de bescherming van de gegevens. Delen met andere behandelaars die betrokken zijn bij de zorg is doorgaans toegestaan binnen de behandelrelatie. Delen met partijen buiten de directe zorgverlening vereist in de meeste gevallen uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene.
Wanneer beelden worden gedeeld met een externe partij die de gegevens verwerkt namens de zorgorganisatie, zoals een softwareleverancier, is een verwerkersovereenkomst verplicht. Daarin worden afspraken vastgelegd over beveiliging, bewaartermijnen en het gebruik van de gegevens.
Bij het delen van medische beelden gelden in het bijzonder de volgende aandachtspunten:
- Deel nooit meer gegevens dan noodzakelijk voor het beoogde doel.
- Controleer of de ontvangende partij voldoet aan de AVG en, indien van toepassing, de NEN 7510-norm.
- Sluit altijd een verwerkersovereenkomst af met externe verwerkers.
- Documenteer welke beelden met wie zijn gedeeld en op welke rechtsgrond.
Wat zijn de gevolgen van een AVG-overtreding met medische beelden?
Bij een AVG-overtreding met medische beelden kan de Autoriteit Persoonsgegevens een boete opleggen, een aanwijzing geven of een verwerkingsverbod instellen. Omdat het gaat om bijzondere persoonsgegevens, zijn de potentiële boetes aanzienlijk. Naast financiële gevolgen kan een overtreding ook leiden tot reputatieschade en verlies van vertrouwen bij patiënten en cliënten.
De AVG maakt onderscheid tussen minder ernstige en ernstige overtredingen. Bij ernstige overtredingen, zoals het structureel ontbreken van een rechtsgrond of het niet treffen van beveiligingsmaatregelen, kunnen boetes worden opgelegd tot twintig miljoen euro of vier procent van de wereldwijde jaaromzet. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft de bevoegdheid om onderzoek in te stellen, ook op basis van klachten van betrokkenen.
Het voorkomen van overtredingen begint bij een goed ingericht proces rondom het vastleggen, beheren en delen van medische beelden. Duidelijke afspraken, technische waarborgen en bewustzijn bij medewerkers zijn daarin de belangrijkste pijlers.
Hoe arQive helpt bij AVG-conform beheer van medische beelden
arQive is een SaaS-platform dat is ontwikkeld voor het veilig opnemen, opslaan, beheren en delen van digitale media binnen de zorg. Het platform ondersteunt zorgorganisaties bij het inrichten van een werkproces dat aansluit op de AVG-eisen voor medische beelden. Dat doet arQive niet alleen door technische beveiliging te bieden, maar ook door media een logisch onderdeel te maken van de dagelijkse zorgworkflow.
Wat arQive concreet biedt voor zorgorganisaties:
- Versleutelde opslag van foto’s, video’s en audiobestanden binnen Microsoft Azure, binnen de Europese Economische Ruimte.
- Toegangscontrole op basis van rollen en integratie met Active Directory via Single Sign-On.
- Koppeling met elektronische cliënt- en patiëntendossiers, zodat beeldmateriaal direct beschikbaar is binnen de behandelrelatie.
- Een Camera App die opnamen tijdelijk versleuteld opslaat binnen de app, zonder automatische opslag in de mediagalerij van het apparaat.
- Functies voor het veilig delen van beeldmateriaal met collega’s en andere betrokken zorgprofessionals.
- ISO 27001- en NEN 7510-certificering als basis voor informatiebeveiliging.
Meer dan vijftig zorginstellingen werken al met arQive. Wilt u weten hoe het platform past bij uw organisatie? Bekijk de mogelijkheden op de arQive-zorginstellingspagina of neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.
Gerelateerde artikelen
- Wat zijn de gevaren van WhatsApp voor het delen van patiëntfoto's?
- Wat is een veilige manier om foto's te maken van wonden of huidaandoeningen?
- Hoe verloopt toegangsbeheer tot medische beelden in de praktijk?
- Wat zijn de voordelen van een beveiligd platform voor beeldmateriaal in de zorg?
- Wanneer is een gespecialiseerd platform beter dan een generieke opslagdienst?