Zorgmedewerkers mogen onder strikte voorwaarden foto’s delen via een smartphone, maar alleen als de organisatie daarvoor de juiste technische en organisatorische maatregelen heeft getroffen. Het gaat om persoonsgegevens in de meest gevoelige categorie, waarvoor de AVG bijzondere regels stelt. Dit artikel beantwoordt de meest gestelde vragen over beelddeling in de zorg.
Wat zegt de AVG over foto’s van cliënten en patiënten?
Foto’s van cliënten en patiënten zijn bijzondere persoonsgegevens onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming. De AVG stelt dat dergelijke gegevens alleen mogen worden verwerkt als daar een uitdrukkelijke wettelijke grondslag voor bestaat, zoals uitdrukkelijke toestemming van de betrokkene of een noodzaak in het kader van de gezondheidszorg. Zorgorganisaties dragen als verwerkingsverantwoordelijken de volledige verantwoordelijkheid voor hoe beeldmateriaal wordt verzameld, opgeslagen en gedeeld.
In de praktijk betekent dit dat een foto van een wond, een behandeling of een cliënt tijdens dagbesteding niet zomaar mag worden gemaakt of doorgestuurd. De verwerking moet doelgebonden zijn: het beeld dient een concreet zorgdoel te hebben. Bovendien moeten organisaties kunnen aantonen dat zij passende beveiligingsmaatregelen hebben genomen. Dat geldt ook voor het moment van opname, de opslag en het delen van het beeldmateriaal.
Welke risico’s kleven aan het gebruik van een privésmartphone?
Het gebruik van een privésmartphone voor het vastleggen van privacygevoelig beeldmateriaal in de zorg brengt concrete aandachtspunten met zich mee. Foto’s en video’s worden op de meeste toestellen automatisch gesynchroniseerd met persoonlijke cloudopslag zoals iCloud of Google Foto’s. Daarmee belanden cliëntgegevens buiten de beveiligde omgeving van de zorgorganisatie, zonder dat de organisatie daar zicht of controle op heeft.
Daarnaast is een privétoestel zelden ingesteld op de beveiligingsnormen die in de zorg gelden. Denk aan versleuteling van opgeslagen bestanden, het beheer van toegangsrechten of de mogelijkheid om gegevens op afstand te wissen bij verlies of diefstal. Ook ontbreekt vaak een verwerkersovereenkomst met de aanbieder van de clouddienst op het privétoestel. Zorgorganisaties die medewerkers toestaan privésmartphones te gebruiken voor beelddeling, dienen dit expliciet te regelen in beleid en technisch in te kaderen.
Mogen zorgmedewerkers foto’s sturen via WhatsApp?
Het sturen van foto’s van cliënten of patiënten via WhatsApp is in de zorg in de meeste gevallen niet toegestaan. WhatsApp verwerkt metadata van berichten en contactgegevens op servers buiten de Europese Economische Ruimte. Hoewel berichtinhoud end-to-end versleuteld is, biedt de dienst geen verwerkersovereenkomst die voldoet aan de eisen die de AVG stelt aan verwerking van bijzondere persoonsgegevens in de zorg.
Bovendien heeft een zorgorganisatie geen beheer over de WhatsApp-omgeving van individuele medewerkers: berichten worden opgeslagen op privétoestellen, kunnen worden doorgestuurd naar derden en verdwijnen niet automatisch na gebruik. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft meerdere malen aangegeven dat het gebruik van consumentendiensten als WhatsApp voor het uitwisselen van patiëntgegevens niet voldoet aan de AVG-vereisten. Zorgorganisaties doen er goed aan medewerkers een veilig alternatief te bieden dat wél aan deze eisen voldoet.
Wanneer is toestemming van een cliënt voldoende?
Toestemming van een cliënt is een geldige grondslag voor het verwerken van beeldmateriaal, maar alleen als die toestemming vrijelijk, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig is gegeven. In een zorgrelatie is er sprake van een zekere afhankelijkheid, waardoor toestemming niet altijd als volledig vrij kan worden beschouwd. Zorgorganisaties moeten dit meewegen bij het inrichten van hun toestemmingsprocedure.
Toestemming dient bovendien schriftelijk of op een andere aantoonbare manier te worden vastgelegd. De cliënt moet weten waarvoor het beeldmateriaal wordt gebruikt, wie er toegang toe heeft en hoe lang het wordt bewaard. Toestemming kan op elk moment worden ingetrokken, wat betekent dat de organisatie ook technisch in staat moet zijn om beeldmateriaal te verwijderen op verzoek. Toestemming is dus een grondslag, maar geen vrijbrief: de overige AVG-vereisten rondom beveiliging en doelbinding blijven onverminderd van toepassing.
Welke technische maatregelen maken beelddeling wel veilig?
Veilige beelddeling in de zorg vraagt om een combinatie van technische maatregelen die samen zorgen voor controle over het beeldmateriaal gedurende de volledige levenscyclus. De belangrijkste uitgangspunten zijn versleuteling, toegangsbeheer en logging.
- Versleuteling bij opname en opslag: beeldmateriaal moet direct bij het vastleggen worden versleuteld en niet terechtkomen in de reguliere mediagalerij van een toestel.
- Beveiligde overdracht: delen via een versleutelde, AVG-conforme omgeving in plaats van consumentendiensten als WhatsApp of e-mail.
- Toegangsbeheer op basis van rol: alleen medewerkers met een behandelrelatie mogen beeldmateriaal van een specifieke cliënt inzien.
- Centrale opslag binnen de EU: beeldmateriaal hoort thuis op een server die voldoet aan de eisen voor gegevensverwerking in de zorg, bij voorkeur gecertificeerd op ISO 27001 en NEN 7510.
- Auditlog: de organisatie moet kunnen achterhalen wie wanneer welk beeldmateriaal heeft bekeken, gedeeld of bewerkt.
Deze maatregelen zijn niet alleen relevant vanuit complianceperspectief. Ze maken beelddeling ook praktischer: medewerkers weten waar materiaal staat, wie er toegang toe heeft en hoe ze het snel kunnen terugvinden.
Wat moet een zorgorganisatie minimaal regelen in beleid?
Een zorgorganisatie moet minimaal vastleggen onder welke voorwaarden beeldmateriaal mag worden gemaakt, wie daartoe bevoegd is, welke middelen zijn toegestaan en hoe toestemming wordt verkregen en gedocumenteerd. Dit beleid vormt de organisatorische basis waarop technische maatregelen kunnen worden gebouwd.
Concreet betekent dit dat een beeldbeleid of mediabeleid de volgende onderdelen dekt:
- Een definitie van welk beeldmateriaal onder het beleid valt (foto, video, audio).
- De grondslag voor verwerking per type gebruik, inclusief de toestemmingsprocedure.
- Een overzicht van toegestane apparaten en applicaties voor het vastleggen en delen van beeldmateriaal.
- Bewaartermijnen en de procedure voor het verwijderen van beeldmateriaal.
- Instructies voor medewerkers over wat wel en niet is toegestaan, inclusief het verbod op gebruik van privéapps voor cliëntbeeldmateriaal.
- Een procedure bij incidenten of vermoedelijke datalekken rondom beeldmateriaal.
Beleid werkt alleen als medewerkers het kennen en begrijpen. Regelmatige training en heldere communicatie zijn daarom net zo belangrijk als het document zelf.
Hoe arQive helpt bij veilig beeldmateriaal in de zorg
arQive biedt zorginstellingen een mediamanagementomgeving voor de zorg waarmee medewerkers beeldmateriaal veilig kunnen opnemen, opslaan, beheren en delen, zonder dat zij daarvoor afhankelijk zijn van privéapps of consumentendiensten. De oplossing is ontworpen om naadloos aan te sluiten op de dagelijkse werkwijze van zorgprofessionals.
- Veilige opname via de arQive Camera App: video’s worden direct versleuteld opgeslagen binnen de app en komen niet terecht in de reguliere mediagalerij van het toestel.
- Centrale, beveiligde opslag: alle mediabestanden worden opgeslagen binnen Microsoft Azure, in een omgeving gecertificeerd op ISO 27001 en NEN 7510.
- Integratie met ECD en EPD: beeldmateriaal kan worden gekoppeld aan cliëntdossiers, zodat het direct beschikbaar is binnen de bestaande zorgworkflow.
- Toegangsbeheer via Active Directory: medewerkers loggen in via Single Sign-On en hebben alleen toegang tot beeldmateriaal dat voor hen relevant is.
- Volledige auditlog: de organisatie behoudt overzicht over wie welk beeldmateriaal heeft bekeken, gedeeld of bewerkt.
Wil je weten hoe arQive past binnen de werkwijze van jouw organisatie? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.
Gerelateerde artikelen
- Mag je beeldmateriaal van cliënten opslaan op een telefoon?
- Hoe werkt versleutelde foto-opslag op een mobiel apparaat?
- Kan beeldmateriaal delen de samenwerking in de zorg verbeteren?
- Hoe verloopt toegangsbeheer tot medische beelden in de praktijk?
- Hoe integreer je mediabeheer in een bestaand EPD of ECD?