arQive voor:

Wat mag je wel en niet met beeldmateriaal van patiënten?

Marcel Kruithof
Gesloten medische map op wit bureau met omgekeerde smartphone, zachte natuurlijke belichting en ondiepe scherptediepte.
  • ISO 27001 & NEN 7510 gecertificeerd
  • Veilig media opnemen, opslaan en delen
  • Transcriptie & samenvatting met AI
  • In gebruik bij o.a. Basalt en Dichterbij

Met beeldmateriaal van patiënten mag je alleen werken als je een rechtmatige grondslag hebt, de patiënt geïnformeerd is en de beelden uitsluitend worden gebruikt voor het doel waarvoor ze zijn gemaakt. Foto’s, video’s en audio-opnamen van patiënten vallen onder bijzondere persoonsgegevens en zijn daarmee streng beschermd door de AVG en aanvullende zorgregelgeving. De vragen hieronder geven per thema een concreet antwoord op wat wel en niet is toegestaan.

Wanneer is toestemming verplicht voor beeldmateriaal van patiënten?

Toestemming is verplicht wanneer beeldmateriaal van patiënten wordt gemaakt voor een ander doel dan directe behandeling, zoals voor onderwijs, publicatie, onderzoek of voorlichtingsmateriaal. Voor beeldmateriaal dat rechtstreeks onderdeel is van de behandeling kan een andere grondslag gelden, maar ook dan moet de patiënt vooraf zijn geïnformeerd over het gebruik.

Onder de AVG geldt dat bijzondere persoonsgegevens, zoals medische beelden, alleen mogen worden verwerkt als er een uitdrukkelijke grondslag is. In de zorg zijn de meest gebruikte grondslagen toestemming van de patiënt en noodzaak voor de uitvoering van de behandelovereenkomst. Toestemming moet vrij, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig zijn. Dit betekent dat een algemene handtekening bij opname niet volstaat als die toestemming ook beeldgebruik voor andere doeleinden moet dekken.

Wanneer beeldmateriaal wordt gemaakt van wilsonbekwame patiënten of minderjarigen, is toestemming van een wettelijk vertegenwoordiger vereist. Let er daarbij op dat toestemming altijd intrekbaar is en dat intrekking directe gevolgen heeft voor het verdere gebruik van de beelden.

Welke doeleinden rechtvaardigen het gebruik van patiëntbeelden?

Patiëntbeelden mogen worden gebruikt voor doeleinden die rechtstreeks verband houden met de zorgverlening: het vastleggen van wonden, het volgen van behandelvoortgang, het ondersteunen van diagnostiek of het overdragen van informatie aan betrokken zorgprofessionals. Gebruik voor onderwijs, onderzoek of communicatie is toegestaan mits de patiënt daarvoor expliciet toestemming heeft gegeven.

Binnen het zorgproces zijn beelden steeds vaker een functioneel onderdeel van de dagelijkse werkwijze. Een fysiotherapeut die bewegingspatronen vastlegt, een wondverpleegkundige die herstelvorderingen documenteert of een GGZ-behandelaar die een sessie opneemt voor supervisie: al deze situaties zijn legitiem, mits de patiënt weet dat er opnamen worden gemaakt en voor welk doel.

Gebruik voor marketingdoeleinden, sociale media of interne communicatie zonder directe zorgrelatie vereist altijd afzonderlijke, expliciete toestemming. Zelfs wanneer een patiënt mondeling akkoord gaat, is het verstandig dit schriftelijk of digitaal te documenteren.

Wat mag absoluut niet met beeldmateriaal van patiënten?

Het is absoluut niet toegestaan om beeldmateriaal van patiënten te delen zonder rechtmatige grondslag, te gebruiken voor andere doeleinden dan waarvoor toestemming is gegeven, op te slaan buiten beveiligde omgevingen of langer te bewaren dan de wettelijk toegestane termijn. Ook het delen via onbeveiligde kanalen zoals reguliere e-mail of WhatsApp is niet toegestaan.

Concreet gaat het om situaties als:

  • Beelden delen met collega’s die geen behandelrelatie hebben met de patiënt
  • Foto’s of video’s opslaan op persoonlijke apparaten of in de reguliere mediagalerij van een smartphone
  • Beeldmateriaal gebruiken voor onderwijs of presentaties zonder toestemming van de patiënt
  • Beelden publiceren op een website of intranet zonder expliciete goedkeuring
  • Opnamen bewaren nadat de behandelrelatie is beëindigd en de bewaartermijn is verstreken

Een veelgemaakte praktische fout is het gebruik van een gewone smartphone zonder aanvullende beveiligingsmaatregelen. Beelden die automatisch worden opgeslagen in een cloudback-up van een privéaccount vallen buiten de controle van de zorgorganisatie en zijn daarmee in strijd met de AVG.

Hoe lang mag je beeldmateriaal van patiënten bewaren?

Beeldmateriaal dat onderdeel is van het medisch dossier valt onder de wettelijke bewaartermijn van twintig jaar na het laatste contact, conform de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO). Voor beelden die uitsluitend zijn gemaakt voor onderwijs of onderzoek gelden kortere termijnen, afhankelijk van het doel en de gegeven toestemming.

Na het verstrijken van de bewaartermijn moeten beelden aantoonbaar en veilig worden vernietigd. Bewaar beeldmateriaal nooit langer dan noodzakelijk: het principe van dataminimalisatie uit de AVG geldt ook voor media. Stel bij aanvang van het gebruik duidelijk vast voor welk doel beelden worden bewaard en leg dit vast in het verwerkingsregister van de organisatie.

Wie heeft toegang tot beeldmateriaal van patiënten?

Alleen zorgprofessionals met een directe behandelrelatie met de patiënt mogen toegang hebben tot diens beeldmateriaal. Toegang moet worden beperkt op basis van het need-to-know-principe: wie het niet nodig heeft voor de uitvoering van zijn of haar taak, heeft geen toegang.

In de praktijk betekent dit dat toegangsbeheer actief moet worden geregeld. Denk aan het instellen van gebruikersrollen, het bijhouden van een auditlog en het intrekken van toegang zodra een medewerker niet langer betrokken is bij de behandeling. Integratie met bestaande systemen zoals Active Directory maakt het eenvoudiger om toegangsrechten centraal te beheren en consistent te houden met de bredere autorisatiestructuur van de organisatie.

Patiënten hebben zelf het recht op inzage in hun eigen beeldmateriaal als onderdeel van hun dossierrecht. Op verzoek moeten zij ook een kopie kunnen ontvangen of kunnen vragen om verwijdering, tenzij een wettelijke bewaarplicht dit verhindert.

Hoe sla je beeldmateriaal van patiënten veilig op?

Beeldmateriaal van patiënten moet worden opgeslagen in een beveiligde, versleutelde omgeving die voldoet aan de eisen van de AVG en de zorgsectorspecifieke norm NEN 7510. Opslag op persoonlijke apparaten, onbeveiligde cloudopslag of via consumentendiensten is niet toegestaan. Gebruik altijd een professioneel platform dat specifiek is ingericht voor privacygevoelige zorgmedia.

Praktische vereisten voor veilige opslag zijn onder meer:

  • Versleuteling van bestanden, zowel tijdens opslag als tijdens overdracht
  • Opslag binnen de Europese Economische Ruimte of met adequate waarborgen
  • Toegangscontrole op basis van gebruikersrollen en authenticatie
  • Logging van wie wanneer toegang heeft gehad tot welk bestand
  • Een duidelijk verwijderingsbeleid dat aansluit op de bewaartermijnen

Wanneer beelden worden gemaakt via een mobiel apparaat, is het belangrijk dat ze niet automatisch terechtkomen in de persoonlijke fotogalerij of een privécloudback-up. Een gespecialiseerde camera-applicatie die beelden direct versleuteld opslaat en overdraagt naar een beveiligde omgeving, sluit dit risico uit.

Hoe arQive helpt met veilig beeldmateriaal in de zorg

arQive is een mediamanagementplatform dat specifiek is ontwikkeld voor zorgorganisaties die dagelijks werken met privacygevoelig beeldmateriaal. Het platform ondersteunt de volledige workflow rondom media, van opname tot archivering, en is zo ingericht dat veiligheid en gebruiksgemak hand in hand gaan.

Wat arQive concreet biedt voor zorginstellingen:

  • Veilig opnemen via de arQive Camera App, waarbij beelden versleuteld worden opgeslagen en niet in de reguliere mediagalerij terechtkomen
  • Centrale, beveiligde opslag binnen Microsoft Azure, conform ISO 27001 en NEN 7510
  • Toegangsbeheer via integratie met Active Directory en Single Sign-On
  • Koppeling met ECD- en EPD-systemen, zodat beeldmateriaal direct onderdeel wordt van het zorgdossier
  • Gecontroleerd delen van beelden met betrokken zorgprofessionals, zonder gebruik van onbeveiligde kanalen
  • Functies voor transcriptie en samenvatting van audio- en video-opnamen

arQive is daarmee niet alleen een opslagoplossing, maar een platform dat media integreert in de dagelijkse zorgpraktijk. Meer weten over wat arQive voor zorginstellingen kan betekenen, of direct contact opnemen? Neem een kijkje op arqive.eu of neem contact op met ons team.

Gerelateerde artikelen