arQive voor:

Wat zijn de gevaren van WhatsApp voor het delen van patiëntfoto’s?

Marcel Kruithof
Gebarsten smartphonescherm met onscherpe medische foto naast stethoscoop en patiëntendossier op wit bureau, symboliseert datalek.
  • ISO 27001 & NEN 7510 gecertificeerd
  • Veilig media opnemen, opslaan en delen
  • Transcriptie & samenvatting met AI
  • In gebruik bij o.a. Basalt en Dichterbij

WhatsApp is niet toegestaan voor het delen van patiëntfoto’s in de zorg. De app voldoet niet aan de eisen van de AVG en de NEN 7510-norm, omdat gegevens worden verwerkt op servers buiten de Europese Unie en Meta toegang heeft tot metadata van gesprekken. Voor zorgprofessionals die dagelijks werken met privacygevoelig beeldmateriaal is dat een fundamenteel probleem. De vragen hieronder bieden een helder overzicht van de risico’s, de juridische context en de beschikbare alternatieven.

Waarom is WhatsApp niet toegestaan voor patiëntgegevens?

WhatsApp is niet toegestaan voor patiëntgegevens omdat de app niet voldoet aan de vereisten die de AVG en de NEN 7510-norm stellen aan de verwerking van bijzondere persoonsgegevens. Medische gegevens vallen onder de zwaarste privacycategorie in de AVG. Zorgorganisaties zijn verplicht om aantoonbaar grip te houden op wie toegang heeft tot die gegevens en hoe ze worden verwerkt.

WhatsApp wordt aangeboden door Meta, een Amerikaans bedrijf. Dat betekent dat gegevens kunnen worden doorgegeven aan servers buiten de Europese Economische Ruimte, wat onder de AVG in principe niet is toegestaan zonder aanvullende waarborgen. Bovendien heeft Meta toegang tot metadata: informatie over wie wanneer met wie communiceert. Dat is al voldoende om te spreken van verwerking van persoonsgegevens.

Daarnaast biedt WhatsApp geen verwerkersovereenkomst die voldoet aan de AVG-vereisten voor zorgorganisaties. Zonder zo’n overeenkomst kan een zorginstelling niet aantonen dat de verwerking rechtmatig plaatsvindt. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft meerdere keren bevestigd dat consumentenapps zoals WhatsApp niet geschikt zijn voor het uitwisselen van patiëntgegevens.

Welke concrete risico’s ontstaan bij het delen van foto’s via WhatsApp?

Bij het delen van patiëntfoto’s via WhatsApp ontstaan meerdere concrete risico’s. Foto’s worden automatisch opgeslagen in de mediagalerij van het apparaat, zijn zichtbaar voor andere apps met toegang tot die galerij en kunnen via cloudback-ups terechtkomen op externe servers buiten de controle van de zorginstelling.

In de praktijk zien we de volgende risico’s optreden:

  • Onbedoelde verspreiding: Een foto die via WhatsApp wordt verstuurd, kan door de ontvanger eenvoudig worden doorgestuurd naar anderen buiten de behandelrelatie.
  • Opslag op persoonlijke apparaten: Patiëntfoto’s belanden op de privételefoon van medewerkers, zonder dat de zorginstelling daar controle over heeft.
  • Verlies of diefstal van apparaten: Als een telefoon verloren gaat of gestolen wordt, zijn alle opgeslagen patiëntfoto’s direct toegankelijk voor derden.
  • Automatische cloudback-ups: Veel smartphones maken automatisch back-ups naar iCloud of Google Drive. Patiëntfoto’s worden daarmee opgeslagen buiten de beveiligde omgeving van de zorginstelling.
  • Geen beheermogelijkheden: De zorginstelling heeft geen zicht op welke foto’s zijn gedeeld, met wie en wanneer. Dat maakt auditing en verantwoording onmogelijk.

Kortom: het gebruik van WhatsApp voor privacygevoelig beeldmateriaal leidt al snel tot een situatie waarin de zorginstelling de controle over patiëntgegevens verliest, zonder dat medewerkers zich daar bewust van zijn.

Wat zijn de juridische gevolgen voor een zorginstelling bij een datalek via WhatsApp?

Een datalek via WhatsApp kan voor een zorginstelling leiden tot een meldplicht bij de Autoriteit Persoonsgegevens, een onderzoek en mogelijk een boete. De AVG verplicht organisaties om datalekken die een risico vormen voor betrokkenen binnen 72 uur te melden. Bij medische gegevens is dat risico al snel aanwezig.

De hoogte van een boete hangt af van de ernst van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en de omvang van de organisatie. De AVG kent boetes tot 20 miljoen euro of vier procent van de wereldwijde jaaromzet. Hoewel dergelijke maximumbedragen zelden worden opgelegd aan zorginstellingen, zijn ook lagere boetes en corrigerende maatregelen ingrijpend voor de bedrijfsvoering.

Naast financiële gevolgen kan een datalek leiden tot reputatieschade en verlies van vertrouwen bij patiënten. In de zorg is dat vertrouwen een essentieel onderdeel van de behandelrelatie. Het is dan ook verstandig om niet te wachten tot een incident zich voordoet, maar proactief te kiezen voor werkwijzen die aantoonbaar voldoen aan de geldende normen.

Maakt end-to-end-encryptie WhatsApp veilig genoeg voor de zorg?

End-to-end-encryptie maakt WhatsApp niet veilig genoeg voor gebruik in de zorg. Hoewel de inhoud van berichten versleuteld is tijdens verzending, lost encryptie de fundamentele problemen niet op: metadata blijven toegankelijk voor Meta, gegevens worden opgeslagen op apparaten buiten de controle van de zorginstelling en er is geen verwerkersovereenkomst die voldoet aan de AVG.

End-to-end-encryptie beschermt uitsluitend het transport van een bericht: van verzender naar ontvanger. Wat er daarna gebeurt, valt buiten de encryptie. De foto staat na ontvangst gewoon in de galerij van de telefoon, kan worden doorgestuurd, opgeslagen in een cloudback-up of bekeken worden door iedereen met toegang tot het apparaat.

Bovendien is encryptie slechts één van de vele vereisten waaraan een systeem moet voldoen om geschikt te zijn voor de verwerking van medische gegevens. Toegangsbeheer, logging, audittrails, bewaartermijnen en een verwerkersovereenkomst zijn even belangrijk. WhatsApp biedt die functionaliteiten niet op een manier die aansluit bij de eisen van de NEN 7510 of de AVG.

Welke alternatieven zijn AVG-conform voor het delen van patiëntfoto’s?

AVG-conforme alternatieven voor het delen van patiëntfoto’s zijn platforms die specifiek zijn ontwikkeld voor de zorg, beschikken over een geldige verwerkersovereenkomst, gegevens opslaan binnen de Europese Unie en voldoen aan de NEN 7510-norm voor informatiebeveiliging in de zorg.

Bij het kiezen van een alternatief zijn de volgende kenmerken belangrijk:

  • Opslag binnen de EU: Gegevens mogen niet worden doorgegeven aan landen zonder adequaat beschermingsniveau.
  • Verwerkersovereenkomst: De aanbieder moet een AVG-conforme verwerkersovereenkomst kunnen bieden.
  • Toegangsbeheer: Alleen geautoriseerde medewerkers mogen toegang hebben tot patiëntfoto’s.
  • Integratie met ECD of EPD: Beeldmateriaal hoort thuis in het dossier van de patiënt, niet in een losse chat.
  • Audittrails: Het systeem moet kunnen registreren wie wanneer toegang heeft gehad tot welke bestanden.
  • Veilig opnemen via mobiel: Een app die foto’s en video’s tijdelijk versleuteld opslaat en niet automatisch in de mediagalerij plaatst, verkleint het risico al bij de bron.

Zorgspecifieke platforms die aan deze eisen voldoen, zijn beschikbaar voor zowel grotere instellingen als kleinere praktijken. Het gaat daarbij niet alleen om veiligheid, maar ook om praktisch gebruik: beeldmateriaal moet eenvoudig te delen zijn met collega’s, gekoppeld kunnen worden aan het juiste dossier en terugvindbaar zijn wanneer dat nodig is.

Hoe arQive helpt met veilig foto’s delen in de zorg

arQive is een SaaS-platform dat speciaal is ontwikkeld voor het opnemen, opslaan, beheren en delen van digitale media in professionele omgevingen, met een sterke focus op de zorg. Het platform biedt een praktisch alternatief voor het gebruik van consumentenapps zoals WhatsApp bij het uitwisselen van patiëntfoto’s en ander beeldmateriaal.

Wat arQive biedt voor zorginstellingen:

  • Veilig opnemen van foto’s en video’s via de arQive Camera App, waarbij bestanden tijdelijk versleuteld worden opgeslagen en niet automatisch in de mediagalerij van het apparaat terechtkomen
  • Opslag van mediabestanden binnen Microsoft Azure, binnen de Europese Unie
  • ISO 27001- en NEN 7510-certificering als basis voor informatiebeveiliging
  • Integratie met ECD- en EPD-systemen, zodat beeldmateriaal direct wordt gekoppeld aan het juiste cliënt- of patiëntdossier
  • Toegangsbeheer via Active Directory en Single Sign-On, zodat alleen bevoegde medewerkers toegang hebben
  • Mogelijkheid om beeldmateriaal veilig te delen met collega’s binnen de instelling, zonder gebruik te maken van onbeveiligde consumentenapps

arQive is inzetbaar voor zowel grotere zorginstellingen die behoefte hebben aan een volledige integratie met bestaande systemen, als voor kleinere praktijken die snel aan de slag willen met een direct inzetbare oplossing. Wil je weten hoe arQive past binnen jouw organisatie? Bekijk het platform voor zorginstellingen of neem contact op voor een vrijblijvend gesprek.

Gerelateerde artikelen